Geeft Volvo met zijn halfjaar ouderschapsverlof het startschot voor een nieuw tijdperk? Philippe Diepvents vreest van niet.

Velen kijken ernaar uit om opnieuw te kunnen gaan werken en verlost te zijn van de onzekerheid en het inkomensverlies van tijdelijke werkloosheid. Vele anderen zijn de keuken­tafel grondig beu en willen weer pendelen. Of toch een paar dagen in de week, de gewonnen tijd - met kinderen, partner, met meer momenten zonder stress - willen we misschien niet zomaar inruilen. We kunnen het al voor ons zien, zo'n postcorona­wereld waarin we wat meer thuiswerken, of waarin het anders gaat, waarin het wat minder druk is.

Hoe krijgen we alles gebolwerkt? Die vraag houdt ons allen bezig. Is Volvo Cars, dat wereldwijd zes maanden ouderschaps­verlof invoert voor zijn werknemers (DS 30 maart), een pionier die het nieuwe tijdperk inluidt? Een van meer vrije tijd op de momenten die ertoe doen? Wel, vergeet het maar. Want het gaat niet over inzicht in wat er het beste werkt of wat mensen willen. Het gaat over de strijd om onze tijd. Die woedt volop, ook al merken we dat meestal niet eens.

Ziekmakende jobs

Er is een recordaantal langdurig zieken, en de cijfers blijven stijgen. Minder dan de helft van de werknemers in Vlaanderen heeft werkbaar werk, blijkt uit de laatste werkbaarheidsmonitor (2019). De Vlaamse arbeidsmarkt doet het veel slechter dan in 2013 op het vlak van werkstress, werkplezier en de combinatie werk-privé. Chronische werkstress is de grootste oorzaak. Het is allemaal onder­zocht, het is allemaal aan­getoond: een groot deel van het probleem zijn werkdruk en ziekmakende jobs.

Helaas is dat taboe voor de werk­geversorganisaties, die reageren als door een wesp gestoken bij elke suggestie van arbeidsduurvermindering of uitbreiding van verlofstelsels. Dat zijn inderdaad niet de enige oplossingen tegen werkdruk, maar blijkbaar mogen ze niet eens overwogen worden. De mindset is: je moet méér werken.

De Vlaamse regering doet daar ook aan mee. Ze wil hele groepen 'inactieven' aanporren: huisvrouwen en -mannen, tijdelijke werklozen, zieken. Zelfs op een moment dat er naar alle waarschijnlijkheid een ontslaggolf voor de deur staat. In het plan van minister van Werk Hilde Crevits (CD&V) om langdurige ziekte aan te pakken, staat dat de VDAB actief moet worden in de ziekenhuizen. Krijgen we binnenkort een folder over seizoensarbeid bij onze kankerdiagnose? Waar geen letter over staat in dat plan: hoe kunnen we jobs minder stressvol maken? Kan meer vrije tijd daar misschien bij helpen?

Een werkzaamheidsgraad van 80 procent - een streefdoel van de regering - is een fabel. Nog los van de al dan niet losse grond van die stelling: wat voor toekomstbeeld is dat? Hebben we aan al die mensen die nu snakken naar anders werken of die vrezen voor hun job echt niets anders te bieden dan de garantie dat we hen achter de veren zullen zitten als ze hun werk kwijtraken of er ziek door worden?

De echte ommekeer

Het voorbeeld van Volvo geeft een heel ander beeld. Het zegt: het kan wel, meer ademruimte geven, meer tijd. Het zal iets kosten, maar we denken dat het ook iets zal opleveren. We wagen de gok. Dat levert niet alleen blije werknemers op, maar ook een flink concurrentieel voordeel op de moordend krappe arbeidsmarkt.

Helaas blijft het de ene zwaluw die de lente niet maakt. De strijd om onze tijd woedt voort, maar sommigen wisselen al eens van kamp. Nu de gevestigde orde nog. Binnenkort gaan de sociale partners en de minister aan tafel voor een nieuw actieplan werkbaar werk. Het valt nu al te voorspellen dat daar geen revolutionaire dingen in zullen staan. Nochtans kan dat wel, ook in Vlaanderen.

Laten we naar de studies kijken en afschaffen wat niet zo goed werkt. Uit evaluaties blijkt, bijvoorbeeld, dat de Vlaamse RSZ-kortingen voor werkgevers niet zo goed werken om mensen aan de bak te krijgen. Die middelen kunnen we inzetten om meer vrije tijd te creëren en om zo de werkdruk te verlichten. Werkgevers die zoals Volvo een inspanning doen om werk en gezin beter te kunnen combineren, kunnen we belonen. Dat zou pas een revolutionaire ommekeer zijn en een baanbrekende hervorming.

Actieplan of niet, het voorbeeld van Volvo toont dat de geesten kunnen rijpen. Maar als we na corona een andere arbeidsmarkt willen zien ontluiken, waarin het aangenamer vertoeven is, dan hebben we meer nodig. Dan moeten we daar iets voor doen, dan moet het beleid dat aanpakken. Want zo'n leefbare toekomst komt er niet vanzelf.

Philippe Diepvents

Copyright © 2018 Mediahuis. Alle rechten voorbehouden