Behalve veel goesting om opnieuw bands te programmeren voor hun publiek trokken vooral de coronasubsidies en -voorschotten twijfelende organisatoren over de streep. Ondanks de beperkingen trekt de festivalzomer zich op gang.

E en flinke hap van de festival­zomer, die vanaf volgende week een tandje bijsteekt met het begin van Werchter Parklife en Leuven Air, lijkt zich te spiegelen aan wat muziekfans tijdens een normaal concertjaar in de zaal te zien krijgen. Ook in de buitenlucht zult u in juli vaak slechts een of twee bands één podium zien betreden en daar net als de andere 1.500 à 2.500 ticketkopers 25 à 40 euro voor betalen.

Dat is het resultaat van de rendabiliteits­oefening die zeker de grotere festivalorganisatoren gemaakt hebben, rekening houdend met de coronamaatregelen en -protocollen. Voor juli geldt een maximum van 2.500 festivalbezoekers.

‘Veel geld wordt daarbij niet verdiend, maar met deze capaciteit moet het wel mogelijk zijn om break-even te draaien’, zegt Mike Naert, de vertegenwoordiger van de livesector in de Crisiscel Cultuur. Als directeur van de concertzaal Het Depot organiseert hij vanaf 1 juli samen met de stad Leuven het nieuwe Leuven Air, een corona­veilig alternatief voor de normale muziekzomer in de studentenstad. Avond- en soms ook namiddagconcerten worden op een nieuwe openluchtlocatie in de deel­gemeente Heverlee gespreid over een langere periode, net als in Werchter.

Voor muziekliefhebbers verdwijnt het idee van een festivaldag met een volle affiche. Maar artiesten, hun entourages en de livesector worden eindelijk opnieuw bediend, en dat is cruciaal, zegt Naert. ‘De zomer is vooral belangrijk om de hele keten weer op gang te krijgen en de mensen uit een sector die te lang heeft stilgelegen aan het werk te zetten en correct te betalen.’

Om al die (vervang)festivals corona­veilig en zonder te grote organisatorische risico’s te laten verlopen maakte Vlaams minister van Toerisme Zuhal Demir (N-VA) onder de noemer Flanders Is A Festival 10 miljoen euro vrij via Toerisme Vlaanderen. 70 van de 111 aanvragen werden goedgekeurd. Dat leidde tot subsidietoelagen van 25.000 euro (voor Rock Ternat) tot 500.000 euro (voor Pukkelpop). Een belronde leert dat het voor twijfelende organisatoren een essentiële stimulans was om deze zomer vervangedities op te zetten.

‘Zonder die subsidies is een festival organiseren niet rendabel’, zegt Timothy Heyninck van de Lokerse Feesten, die vorig jaar geannuleerd werden. De muziektiendaagse, die vanaf 30 juli plaatsvindt op de vertrouwde locatie maar met afstand en in bubbels, vangt met 312.500 euro evenveel uit de subsidiepot als Werchter Parklife, Back To Live Jazz Gent en Back To Live Jazz Middelheim.

‘Dat is veel, maar je moet creatief zijn als je door de verplichte social distancing maar 1.600 van je 16.000 bezoekers per dag kan ontvangen en dus 10 procent van je normale inkomsten genereert terwijl je infrastructuurkosten dezelfde blijven. Omdat er geen oneindig aantal manieren bestaat om een festival coronaveilig te organiseren is het voor mij geen verrassing dat veel collega’s het net als wij bij een beperkte line-up houden met één headliner en soms een voorprogramma.’

‘We hadden zonder de coronasteun onze staart moeten intrekken’, zegt Bertrand Flamang, de festivaldirecteur van Jazz Middelheim en Gent Jazz, dat na de editie van 2020 met amper 400 bezoekers straks naar 2.500 festivalgangers klimt, de helft van de normale capaciteit op de Bijlokesite. In tegenstelling tot de meer mainstream stads- en rockfestivals kiest Gent Jazz net als pakweg Festival Dranouter voor een iets uitgebreidere affiche, met enkele grote namen en beloftes. ‘Talentontwikkeling zit in ons DNA’, zegt Flamang.

‘Of je je logistiek opbouwt voor twee of vijf bands per dag maakt niet zo veel verschil’, zegt Bavo Vanden Broeck van Festival Dranouter. Dat ontving 187.500 euro voor de organisatie van zijn Zomersessies XL, die in augustus vier dagen op rij vijf bands verwelkomen. ‘Het is altijd onze filosofie geweest om opkomende artiesten te programmeren. De infrastructuur staat er al. Enkele minder bekende en dus niet dure talenten een platform geven zal ons de das niet omdoen.’

Omdat een verzekering voor stijgende coronacijfers niet bestaat, is ook het voorschotmechanisme voor events dat minister van Economie Hilde Crevits (CD&V) uitwerkte cruciaal. ‘Door die regeling zijn we voor­bereid op het ergste’, zegt Heyninck van de Lokerse Feesten. ‘Als het festival door een gewijzigde veiligheidssituatie niet kan doorgaan, hoeven we de niet-recupereerbare kosten die aan onze leveranciers betaald zijn niet terug te betalen.’

Volgens Flamang is het beschermingsmechanisme van de overheid des te belangrijker omdat in deze crisissituatie veel afhangt van gentlemen’s agreements met leveranciers, artiesten en hun omgeving. ‘Het is geen perfect alternatief voor een verzekering, maar het leidt er wel toe dat de structuur om een festival te organiseren zuurstof kreeg en kon blijven bestaan.’ Het bewijs van die extra finan­ciële ademruimte is Wallonië, waar de overheid niet voorziet in zo’n omvangrijk steun­pakket en waar zeker in juli minder (vervang-)festivals plaatsvinden.

Ook de reactie van hun sponsors geeft de festivalorganisatoren moed. ‘Er is begrip aan weerskanten’, zegt Vanden Broeck. ‘Wij hebben vaak langlopende partnerships. Uiteraard zijn voor de huidige editie onze meerjarenovereenkomsten gepauzeerd. 2021 is een overgangsjaar.’ Ook bij Gent Jazz zeggen ze alleen maar solidariteit te hebben ervaren. ‘Geen enkele partner of overheid heeft de staart ingetrokken. Niet iedereen kan hetzelfde doen als in andere jaren, maar onze hoofdsponsor Ethias heeft voor drie jaar verlengd. Zonder die solidariteit bestonden we niet meer. Ook het publiek en de media hebben geholpen. Op het moment dat we aandacht nodig hadden, kregen we die.’

Dat maakt de organisatorische uitdagingen niet kleiner. De kosten die voortvloeien uit de maatregelen zijn gigantisch. Het is een reden waarom vanuit de event- en festivalsector zo hard gelobbyd is. Flamang haalt de 140.000 euro kosten aan die ze aan studentenjobs besteden tijdens de elf dagen Gent Jazz. ‘Terwijl vroeger iedereen zijn bestellingen aan de toog deed, zijn we nu gebonden aan een arbeidsintensief horecaprotocol met bediening aan tafel en het digitale systeem daarrond. Voor ons is dat een harde dobber, maar onze zogenaamde ‘dikke subsidie’ vloeit via jobs wel rechtstreeks terug naar de maatschappij.’

De meest kritische noot van festival­organisatoren voor de overheid is dat het hen veel te lang aan een kader ontbrak om weer te beginnen te bouwen. ‘Waren de versoepelingen gekoppeld aan corona­cijfers, dan hadden we objectieve maat­staven gehad om te plannen’, zegt Flamang. ‘Normaal zijn er voldoende tafels, stoelen en tenten beschikbaar om onze sector te bedienen, maar door de omstandigheden - de horeca huurde massaal terrasmeubilair, bouwwerven pikten containers in - moeten we nu soms met collega’s concurreren voor een stoeltje, een containertje of een toiletje.’

‘Er zijn bijna geen stoelen meer te vinden op de markt’, zegt Vanden Broeck. ‘Je kan straks dus niet nog snel even 2.000 stoelen bijhuren. Zo’n beslissing moet je nu nemen, ook al weet je niet zeker of je ze nodig zal hebben.’

Dat alles voortdurend kan veranderen maakt vooruitblikken moeilijk. ‘Na 45 jaar Lokerse Feesten kunnen we onze omzet normaal perfect vooraf inschatten’, besluit Heyninck. ‘Nu horen we zowel: ‘Ik zou toch voorzichtig zijn met al die maatregelen’ als: ‘Iedereen wil feesten, dus je zal elke dag uitverkopen.’ De waarheid ligt waarschijnlijk ergens in het midden.’ De essentie

De 10 miljoen euro subsidies die via Toerisme Vlaanderen verdeeld werden over 70 festivals stimuleerde organisatoren om kleinschalige, coronaveilige edities op touw te zetten.

Ook de voorschotten die events konden krijgen van de overheid om leveranciers te betalen (en die niet terugbetaald hoeven te worden bij annulering) hielpen de sector te overleven.

Sponsors en leveranciers, zeker die waarmee festivals op lange termijn samenwerken, toonden begrip en schoven overeenkomsten voor een volledige editie een extra jaar op.

Omdat organisatoren lang geen perspectief en duidelijkheid hadden, worden ze nu geconfronteerd met schaarste en prijsstijgingen op de markt van terrasmeubilair en containers.

Organisator Jazz Middelheim en Gent Jazz - Tom Peeters

Inhoud ↑