Al jaren zitten ze met hun handen in de aarde, om smaakvolle groenten en fruit te kweken. Nu zitten ze met hun handen in het haar. De landbouwbedrijven in de buurt van de 3M-fabriek in Zwijndrecht mógen hun oogst voorlopig nog verkopen, maar houden hun hart vast voor strengere normen. "In het winkeltje op ons domein blijft nu al 90 procent van de klanten weg."

Hoe erg is het gesteld met de vervuiling in de omgeving van de 3M-fabriek in Zwijndrecht? Op die vraag moest snel na het uitbreken van de PFOS-crisis een antwoord komen. In opdracht van OVAM werden daarom 11 stalen genomen in Zwijndrecht, Beveren en Antwerpen, zowel in landbouw-, natuur-, industrie- als recreatiegebied. De resultaten, die dit weekend bekend raakten, schetsen een gemengd beeld. In de omgeving van de 3M-site wordt de bodemsaneringsnorm niet overschreden in woongebied, maar wél in landbouw- en natuurgebied, waar weliswaar strengere normen worden gehanteerd.

Opnieuw beginnen

De resultaten van de staalnames zijn slecht nieuws voor de landbouwers in de buurt van de fabriek. Voor Frans Verhelst (52) bijvoorbeeld: hij runt een fruitbedrijf in hartje Zwijndrecht, op amper 800 meter van de 3M-fabriek. Jaarlijks verkoopt hij zo'n 200.000 kilogram appelen en peren, een derde uit de buurt van de 3M-fabriek. Het grootste deel van de producten is bestemd voor de export. Maar Frans verkoopt ook via een buurtwinkel op zijn domein én in de groothandel in Antwerpen.

"De impact van deze affaire op ons bedrijf is groot", zegt Frans. "We houden op ons domein een buurtwinkeltje. Maar daar zagen we sinds het uitbreken van de crisis bijna niemand meer. 90 procent van de klanten bleef weg. We hebben dan ook beslist om de deuren gesloten te houden. Ook de verkoop in de groothandel is stevig teruggevallen, met zo'n 60 à 70 procent. Daar zijn we dan ook maar mee gestopt."

Frans heeft één groot geluk: het grootste deel van zijn oogst raakt hij kwijt op de veiling en was al verkocht vóór de PFOS-heisa uitbrak. "Wie - zoals wij - aan de veiling aanlevert, wordt onderworpen aan grondige veiligheidsscreenings door het voedselagentschap op onder meer hygiëne, voedselveiligheid en traceerbaarheid. Ons fruit voldoet aan alle normen en heeft dan ook het vereiste kwaliteitslabel gekregen. Maar ik houd mijn hart vast voor de nieuwe oogst, die in september wordt verwacht. Voldoet ons fruit niet, dan moeten we in het slechtste geval alle bomen rooien, de teelaarde afgraven en helemaal opnieuw beginnen. Zonder financiële tussenkomst is dat de doodsteek voor ons bedrijf."

Compensatie

Ook fruitteler Gunther Vinck (50), die vanuit zijn woning uitkijkt op de 3M-fabriek, is er niet gerust op. Hij kweekt op een oppervlakte van 15 hectare conferenceperen. "Die worden allemaal via de veiling geëxporteerd. Voorlopig heb ik nog geen hinder ondervonden: mijn oogst is al van de hand gedaan. Maar wat met mijn volgende oogst in september? Wat als de gezondheidsnormen door de PFOS-heisa worden aangescherpt en mijn fruit plots niet meer voldoet en niet meer mag worden verkocht? Dan heb ik een gigantisch probleem. Ik hoop dat de Vlaamse regering dan het verlies zal compenseren."

Vlaams minister van Landbouw Hilde Crevits (CD&V), die al contact opnam met 42 landbouwers uit de buurt om de impact van de crisis na te gaan, laat weten dat ze van plan is om tot een regeling komen. "We staan klaar met maatregelen om de betrokken landbouwers te begeleiden, te ondersteunen en engageren om ons te vergoeden voor eventueel geleden schade." Crevits vindt nu dat er snel duidelijkheid moet komen over de producten van de landbouwers uit de buurt van 3M. "In de eerste plaats moet het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen beslissen of er voor hun producten maatregelen genomen moeten worden. Het is daarom wachten op het nieuwe advies van het Wetenschappelijk Comité."

"Uit de rekken halen is niet nodig"

Moeten consumenten zich zorgen maken, nu blijkt dat de oogst van een aantal landbouwers dicht bij de 3M-fabriek al grotendeels verkocht is op de veiling? Volgens professor emeritus Nik Van Larebeke (UGent en VUB), die gespecialiseerd is in milieu en gezondheid, is er geen reden tot ongerustheid. "Laat me duidelijk zijn: gunstig is dit niet. Maar groenten en fruit uit de omgeving van 3M in allerijl uit de rekken van onze warenhuizen halen en de consumptie ervan verbieden? Dat lijkt me niet aan de orde. Vergeet niet: alle groenten en fruit uit de supermarkt zijn in meer of mindere mate gecontamineerd met schadelijke stoffen." Van Larebeke vindt het nu zinvoller om de PFOS-vervuiling nabij de 3M-fabriek zo goed mogelijk in kaart te brengen. "Gebieden die zwaar verontreinigd blijken, kan men dan afsluiten, om ze indien nodig te saneren en eventueel een andere bestemming te zoeken." (BJS)

fruitteler Frans - Verhelst - JONATHAN BERNAERS

Copyright © 2018 De Persgroep Publishing. Alle rechten voorbehouden