"Ik kan er niet bij dat een overheid haar eigen onderwijs verarmt." Raymonda Verdyck (65), het hoofd van het GO!, is ondanks haar nakende pensioen nog vol vuur. En toch, de tijd heeft geen mededogen: vandaag is haar allerlaatste laatste schooldag. "Ik heb nog één droom: dat leerkracht opnieuw een topberoep wordt."

Het was 1977 en de 22-jarige Raymonda Verdyck stapte de klas van de middenschool van Kampenhout binnen: zedenleer zou ze geven, na haar studie moraalwetenschappen aan de VUB. De directeur dacht die ochtend dat ze een nieuwe leerlinge was. "Nee mijnheer, een nieuwe leerkracht", antwoordde ze ferm.

Het is 2021 en de 65-jarige Raymonda Verdyck gaat met pensioen: vandaag viert ze haar allerlaatste laatste schooldag. Ze is al lang geen leerkracht zedenleer meer. Ze heeft, zoals dat heet, carrière gemaakt: de laatste 12 jaar was ze hoofd van het GO! - het gemeenschapsonderwijs, maar dan hipper geformuleerd.

U bent een van de topfiguren in het onderwijs. Heeft u zich ooit beschouwd als een vrouw met macht?

(Twijfelt) "Een minister gaat beter luisteren naar wat ik te zeggen heb, dan wanneer een 'minder gekende' collega hetzelfde verhaal vertelt. Dat is gewoon de stoel waar je op zit. Maar is dat macht?"

Mieke Van Hecke daarentegen, de vorige topvrouw van het Katholiek Onderwijs, liet bijna geen moment voorbijgaan om haar mening openbaar te maken.

"Binnenskamers zal ik écht wel mijn gevecht voeren, maar ik vind niet dat dat in de media moet gebeuren. Alleen als het gemeenschapsonderwijs onheus behandeld wordt, zal ik naar de pers stappen. Als ik spreek, spreek ik ook niet voor mezelf. Dan weet ik dat de 40.000 mensen van het gemeenschapsonderwijs achter mij staan."

Mieke Van Hecke had ook een uitgesproken politiek profiel - ze werd na haar carrière nog CD&V-schepen in Gent. U gaat niet in de politiek?

"Ik ben geen partijpion. (lacht)"

U heeft nochtans ooit gezegd: "Ik was een communist in hart en nieren."

"Toen was ik nog jong waarschijnlijk. Voor alle duidelijkheid: ik ben geen politiek communist. Maar het is wel mijn drive voor het onderwijs dat elk kind - ongeacht afkomst - zijn plaats moet kunnen vinden in deze wereld en een goed leven moet kunnen leiden. Zelf ben ik daar het perfecte voorbeeld van. Er was geen geplaveide weg. Ik kwam uit een heel eenvoudig gezin. Mijn ouders waren militair en kleuterjuf. Maar onderwijs heeft mij gevormd en mij alle kansen gegeven. Dat is het cadeau dat ik altijd heb willen teruggeven. Onderwijs moet het onderste uit de kan kunnen halen bij kinderen en hun daarbij álle kansen geven. De ene doet dat met z'n handen, de andere met z'n hoofd. Het raakt mij als mensen daarop neerkijken. Iemand zei mij ooit: een goede school meet je aan het aantal universitaire diploma's die er later uitkomen. Daar krijg ik kou van."

Dat staat misschien haaks op de filosofie van het GO!, maar dat is wel hoe de samenleving denkt. En dat zorgt ervoor dat er weleens neerbuigend gekeken wordt naar het gemeenschapsonderwijs.

"Ik denk écht dat ons imago enorm verbeterd is de laatste jaren. Ons marktaandeel en het aantal leerlingen is alleen maar gegroeid."

Maar wélke leerlingen wint u?

"Bij ons zijn álle leerlingen welkom. Maar dat vooroordeel maakt het ons niet gemakkelijk, nee. Onze scholen hebben drie keer zoveel leerlingen met een moeilijke sociaal-economische achtergrond. Maar als je kijkt naar de studies van sociale mobiliteit en wat wij daarmee bereiken, dan ben ik ongelooflijk trots op hoe die kinderen ontwikkelen en hoe onze mensen alles eruit halen wat erin zit."

'Plus est en vous', dus. Ah nee, dat is een jezuïetenspreuk.

"Maar ja, dat is ons uitgangspunt ook, hé. (lacht) Maar het is ook fundamenteel dat we niemand achterlaten en hen zelf laten ontdekken wat hun sterktes zijn. Er is niets erger dan een jongere tegen zijn goesting te pushen om voor de universiteit te kiezen en daar te falen. Of een ouder die zegt: 'Mijn kind is moeten afzakken.' (fel) Néé: dat is niet afzakken, dat betekent dat hij éindelijk kan doen wat hij wil. Die minachting voor mensen zonder hoger diploma, dat vind ik zo erg."

Maar dat is wel wat de politiek nu wil. Een verdeling tussen goede en slechte scholen, centrale toetsen, taaltesten, ... Allemaal om weer omhoog te schieten in de internationale rankings.

"We moeten er geen doekjes om winden: de rankings evolueren niet goed. Al een hele tijd geleden zijn we daarmee aan de slag gegaan, maar die effecten zie je pas na lange tijd. Nu beginnen we hiermee vanaf de kleuterklas. Maar eer die kinderen een PISA-toets (Programme for International Student Assessment, red.) moeten afleggen, zijn we dus wel 10 jaar verder (leerlingen worden hierbij op 15-jarige leeftijd getest, red.). We wísten dus dat deze PISA-test even slecht ging zijn als 4 jaar geleden. Die beweging kon nu nog niet ingehaald worden."

Maar dat is wel koren op de molen van de critici van het onderwijs. Het is te soft geworden, het moet strenger.

"Elk kind moet natuurlijk een goede basiskennis hebben, maar inzicht bijbrengen is even belangrijk. Anders zijn het gewoon kopieermachines. Zo ga je geen mensen grootbrengen die later problemen kunnen oplossen of iets uitvinden dat het leven verbetert. Ik heb ooit gezegd: 'Leerkrachten, gooi uw rode pen weg.' Een kind leert niéts van een toets die vol met rode strepen staat. Dan krijgt het alleen onder z'n voeten. Belangrijker is dat de leerkracht zegt: dit kan beter en we gaan eraan werken tot het lukt."

Ondertussen wordt de groep toppresteerders alleen maar kleiner en de laagpresteerders groter. En de kloof tussen die twee groeit.

"Dat is een gigantisch knelpunt, ja. Maar ik hoop dat we dat kunnen kenteren. Door de nieuwe eindtermen komt er bijvoorbeeld meer algemene vorming in een beroepsrichting. Dat moet helpen om hun kennis en inzicht op te krikken. Maar ook bij de kleuters is het belangrijk om van kleins af aan in te grijpen. Hoe sneller je hen leert te ontwikkelen, hoe meer leerwinst er is tijdens hun hele schoolcarrière."

Door de coronacrisis is er vooral leerachterstand in plaats van leerwinst. Kom dat nog goed?

"Is er leervertraging nu? Ja, dat ga ik niet ontkennen. Maar dit is géén verloren generatie. Dat zijn doemberichten. Stel je voor dat je 16 jaar bent en je hoort dat je gedoemd bent. Dat is toch erg! Wat mij wel kopzorgen bezorgt, is dat de leermotivatie een zware deuk heeft gehad. Een jongere zei mij onlangs: 'Ik heb geen herinneringen opgebouwd tijdens mijn schoolcarrière. Geen schoolreizen, niet gaan fuiven, niets gaan drinken met vrienden.' Dat is heftig, hé. De CLB's hebben echt aan de alarmbel getrokken over de socio-psychologische toestand van onze kinderen en jongeren. Het suïcidaal gedrag is enorm gestegen. (met trillende stem) Dat is een drama: voor dat gezin, maar het zet ook een school helemaal ondersteboven."

Ander knelpunt: er staan 1.890 vacatures open in het onderwijs.

"Het is een grote zorg dat de opleiding om leerkracht te worden nog steeds niet aanzwengelt. Ik hoop nog steeds op de roepingen, mensen die met passie voor de klas staan."

Als u rekent op roepingen, eindigt u als het priesterseminarie met twee afstudeerders per jaar.

"Er scheelt iets met het imago. Wie voor leerkracht gaat studeren, krijgt te horen dat ze het doen 'voor de vakantie'. Het is mijn droom dat leerkracht weer een topberoep wordt, zoals in Finland. Daar heb je meer kandidaten dan plaatsen. Maar wie nu carrière wil maken, kiest voor het bedrijfsleven, niet voor het onderwijs."

U hebt tijdens uw carrière vier ministers van onderwijs de revue zien passeren - Frank Vandenbroucke (Vooruit), Pascal Smet (Vooruit), Hilde Crevits (CD&V) en nu Ben Weyts (N-VA). Alle vier deden ze hetzelfde: besparen op onderwijs, ondanks de beloften om erin te investeren.

"Ik heb bij hen allemaal zó hard moeten vechten voor het respect en middelen voor het GO!. Onze grondwettelijke taak is dat wij onderwijs voor iédereen moeten voorzien, om de vrije keuze te garanderen. Maar omdat wij miljoenen te weinig hebben gekregen, hebben wij geen nieuwe gebouwen kunnen zetten en hebben wij jaarlijks duizenden leerlingen moeten weigeren. (emotioneel) Ik kan er écht niet bij dat een regering zijn eigen onderwijs verarmt. Elke regering zegt er werk van te maken, maar na 11 jaar blijft het nog steeds knokken."

Vindt u dan dat andere onderwijskoepels, zoals het Katholiek Onderwijs, wél een voorkeursbehandeling kregen?

"Ze zetten het GO! op de lijn met iedereen, maar wij zijn wel het onderwijs van de Vlaamse overheid, hé. Wij kunnen groeien, maar dan moeten ze ons wel de mogelijkheden geven. En ja, in een aantal gevallen speelt het mee dat men de eisen beter kent als men er politiek dichter bij aanleunt."

U klinkt niet uitgeblust. Bent u wel klaar om met pensioen te gaan?

"Ik ben niet in de wieg gelegd om stil te zitten, nee. Ik zal wel actief blijven hier en daar, maar ik ga niet schoonmoederen over mijn opvolger. Dat is niet gezond."

Gaat u opnieuw voor de klas staan, zoals sommige gepensioneerde leerkrachten?

"Mochten ze ergens handen tekortkomen, waarom niet? Of als tante Raymonda, van de naschoolse opvang. (lacht)"

FLEUR MEES EN SVEN SPOORMAKERS

Copyright © 2018 De Persgroep Publishing. Alle rechten voorbehouden