De PFOS-vervuiling in Zwijndrecht doet zich voelen in de portefeuille van de lokale groentekwekers. Klanten haken af, de toekomst oogt onzeker. 'Wij staan voor gezonde voeding uit gezonde grond. Die boodschap heeft een knauw gekregen.'

Sinds jaar en dag is ze een tevreden klant van de lokale Buurderij in ­Beveren, zegt Dianne Nuyts (65). Daar kan ze haar fruit en groenten rechtstreeks van lokale boeren ­kopen. 'Hun wortels zijn wat krommer en hun prei is wat dikker, maar ze zijn zo ontzettend rijk van smaak', zegt ze. Toch trok Nuyts de voorbije drie weken voor haar ­wortels en prei naar de supermarkt. 'Wat ik zo positief vind aan dat soort initiatieven - de korte ­keten, met de producten van de mensen van hier - werkt nu jammer genoeg in hun nadeel. Want is het nog wel veilig om groenten van hier te eten? Zitten die chemicaliën ook in de appelen, peren en bloemkolen? Dat weten we niet en dat maakt ons ongerust.'

Sinds de vervuiling met de niet-afbreek­bare chemische stoffen PFOS in Zwijndrecht aan het licht kwam, wachten veel bewoners af, zegt Marijke Lambrechts van De Buurderij in Beveren en Kruibeke. Zeker sinds de overheid adviseerde om in de omgeving van 3M geen ­lokaal gelegde eieren meer te eten en voorzichtig te zijn met groenten en fruit (DS 14 juni). 'Bij veel klanten is dat nieuws echt wel doorgedrongen. De voorbije weekends zagen we maar half ­zoveel mensen als anders. Veel vaste klanten lieten weten dat ze alleszins voor even de kat uit de boom willen kijken.'

Geen klanten meer

Voor de lokale telers komen de ­gevolgen soms hard aan. 'Onze ­verkoop is gekelderd', zegt Gunther Debrauwere, die op 3,5 km van de 3M-fabriek zelfoogstboerderij De Pluk- en Snoeptuin uitbaat. 'Het was de voorbije weken heel stilletjes in onze winkel.' Daar verkoopt hij een 'ruim assortiment groenten en kruiden, dertig soorten kersen en ook eieren'. Die laatste wil niemand nog. 'Terwijl onze kippen hier nog maar drie weken zitten. Maar alle eieren en groenten worden over één kam geschoren.'

Eerder onderzoek door de UAntwerpen toonde aan dat de PFOS-concentraties in groenten en fruit doorgaans veel lager liggen dan die in eieren (DS 11 juni). Maar dat stelt niet iedereen gerust. Dat uit nieuwe metingen is gebleken dat de normen vooral in natuur- en landbouwgebied overschreden worden en dat bedrijven het federale voedselagentschap (FAVV) over de vloer krijgen, belooft niet meteen beterschap (DS 28 juni).

Debrauwere heeft het over een 'financiële strop'. Behalve de verkoop in zijn eigen winkel, levert hij ook groenten en fruit aan handelaars uit de buurt, en verkoopt hij via ­onlineplatformen als Boeren en Buren. 'Ook dat is allemaal fors ­teruggevallen. Wij staan als bio­teler voor gezonde voeding uit ­gezonde grond. Die boodschap heeft een knauw gekregen. Hoe kunnen we de mensen opnieuw overtuigen om voor groenten en fruit naar Zwijndrecht te komen?'

Frans Verhelst, die op 800 meter van de 3M-fabriek appelen en ­peren teelt, spreekt nu al van een omzetverlies van '70 tot 90 procent'. Zijn winkeltje heeft hij gesloten, wegens geen klanten meer. 'Ik hoor dat ook van andere onder­nemers. Alle thuisverkoop in onze regio ligt stil.' Ook naar de groothandelsmarkt in Antwerpen gaat Verhelst niet meer, sinds ook de grote meerderheid van zijn klanten daar niet langer opdaagde. 'Nochtans verkopen wij ook fruit dat niet hier geteeld is. Maar de mensen vertrouwen het niet meer.'

Terwijl de inkomsten afnemen, stijgen de kosten. 'Voor het ­besproeien van mijn gewassen ben ik overgeschakeld van grond- op leidingwater. Dat gaat over vele tienduizenden liters, dus ­gigantische meerkosten.'

Aardbeien uit Hoogstraten

Zowel Verhelst als Debrauwere liet zelf al metingen uitvoeren naar de PFOS-concentraties in hun producten. De resultaten zijn er nog niet. 'Als die stoffen in deze oogst opduiken, zullen ze dat ook in de volgende doen - en wie weet hoe lang nog', zegt Verhelst. 'Ik weet niet of ik mijn bedrijf dan nog kan voort­zetten.' Debrauwere zegt dat hij 'al een eerste lading groenten tot compost heeft moeten verwerken'. 'Elke dag die voorbijgaat, groeien de financiële zorgen.'

Ze hopen dat de overheid die kan helpen te verlichten. Ook de ­Boerenbond drong daar al op aan. Vlaams minister van Landbouw Hilde Crevits (CD&V) zegt dat ze 'klaarstaat met maatregelen om de betrokken landbouwers te begeleiden en te ondersteunen'. Ondertussen proberen de lokale handelaars creatief overeind te blijven. 'Ik hoorde marktkramers afgelopen weekend niet roepen dat ze “verse aardbeien uit Beveren” hadden, maar dat die uit Hoogstraten kwamen', zegt Dianne Nuyts. 'Dat was heel raar.'

Jef Poppelmonde

Copyright © 2018 Mediahuis. Alle rechten voorbehouden