Wat is de inzet van de Vlaamse verkiezingen op 26 mei? Bart De Wever (N-VA) en Hilde Crevits (CD&V) strijden om het minister-presidentschap. De N-VA slaagde er de afgelopen jaren niet in Vlaanderen politiek op de voorgrond te krijgen. De komst van De Wever moet daar verandering in brengen.

Het leiderschap van de Vlaamse regering is voor de N-VA een absolute prioriteit bij deze verkiezingen. Op het federale niveau dreigt de puzzel zo ingewikkeld te worden dat het spook van een politieke impasse opnieuw opduikt. Daarom willen de Vlaams-nationalisten koste wat het kost incontournabel worden op Vlaams niveau zodat ze daar zo snel mogelijk een regering kunnen vormen.

Volgens de recentste peilingen kan alleen een monstercoalitie van CD&V, Open VLD, de sp.a en Groen de N-VA uit de Vlaamse regering houden. De N-VA doet er alles aan om zich niet opzij te laten schuiven. Begin dit jaar verscheen daarom Bart De Wever zelf ten tonele. Hij lanceerde zichzelf als kandidaat-minister-president, ook al moet hij dan het burgemeesterschap van Antwerpen en het voorzitterschap van de partij laten varen. Om zoveel mogelijk stemmen voor de Vlaamse verkiezingen binnen te halen maakte zelfs Vlaams minister-president en founding father van de partij Geert Bourgeois plaats voor De Wever door uit te wijken naar Europa.

De 67-jarige Bourgeois was de eerste Vlaams-nationalistische minister-president, maar kon dat te weinig verzilveren. Hij slaagde er niet in het 'warme Vlaanderen' in de markt te zetten tegenover de besparingen en pensioenverhogingen die de federale regering oplegde.

Bourgeois zelf wijt dat aan de afspraken die zijn gemaakt om de communautaire discussies vijf jaar in de koelkast te stoppen. Hij was met de handen op de rug gebonden. 'De verwijten achteraf dat de Vlaamse regering te weinig smoel zou hebben, vind ik onterecht', zei hij daarover in De Tijd.

De komst van De Wever naar het Martelaarsplein zou daar ongetwijfeld verandering in brengen. Vlaanderen zou veel meer gewicht krijgen in de Wetstraat en in het politieke debat. De aankondiging gaf zelfs de Vlaamse campagne een nieuw elan. CD&V lanceerde vorig weekend Vlaams minister van Onderwijs Hilde Crevits (CD&V) als kandidaat-minister-president en dus als alternatief voor De Wever. Ze plaatst een hoopvol, positief Vlaanderen tegenover wat ze bij CD&V het koude Vlaanderen van de N-VA noemen. 'Wij kiezen niet tegen mensen, wij kiezen vóór mensen', luidde het vorig weekend op de CD&V-congresdag in Genk.

Het is niet de eerste keer dat een felle strijd om het Martelaarsplein wordt gevoerd. Bij de Vlaamse verkiezingen van 2004 slaagde het kartel CD&V-N-VA erin de macht van paars te breken. Het was de doorbraak van de CD&V'er Yves Leterme, die toen Vlaams minister-president werd. Ook in 2009 stonden verschillende kandidaat-minister-presidenten tegenover elkaar. Maar als de Vlaamse en federale verkiezingen samenvielen, zoals in 2014, was de Vlaamse stembusslag ondergeschikt aan de federale verkiezingen.

Deze keer is de politieke inzet anders. De coalitievorming op regionaal niveau wordt een cruciale openingszet voor wat op het federale schaakbord zal gebeuren.

De N-VA zal als grootste speler wellicht de dans leiden, maar de vraag is met wie de Vlaams-nationalisten Vlaanderen zullen besturen. CD&V is als de dood voor een Bourgondische coalitie waarbij De Wever zoals in Antwerpen CD&V inruilt voor de sp.a. Net zoals op het federale niveau waren er in de Vlaamse regering tijdens de afgelopen legislatuur de nodige spanningen tussen de coalitiepartners N-VA en CD&V.

Onderwijs

Zo claimt De Wever de onderwijsportefeuille omdat Crevits volgens hem te dicht bij de onderwijskoepels staat. Onderwijs is voor de Vlaams-nationalisten dé inzet van de Vlaamse campagne. Vlaams Parlementslid Koen Daniëls (N-VA) haalde Crevits de afgelopen jaren het bloed onder de nagels door onder meer rond de hervorming van het secundair onderwijs zo hard op de rem te staan dat er van de originele plannen nog weinig overbleef.

Internationaal onderzoek leert dat de kwaliteit van het Vlaams onderwijs afbrokkelt. De N-VA hamert erop dat goedgeschoolde mensen de belangrijkste grondstof zijn voor de Vlaamse economie. De kwaliteit van het onderwijs moet dus opnieuw omhoog en dat gebeurt volgens de N-VA niet via allerlei structuurhervormingen, maar door de leerkrachten te bevrijden van te veel vanuit de onderwijskoepels opgelegde regels.

Onderwijs is ook cruciaal voor de kennis van het Nederlands als basis voor de integratie van nieuwkomers. Moeilijke discussies over identiteit ontstaan vaak in het onderwijs. Welke waarden vinden we belangrijk en waarover moeten we in discussie treden? Het zijn vragen die in het onderwijs opduiken, maar die voor de N-VA ook raken aan de kern van welke samenleving Vlaanderen wil zijn. Ook daarom wil de partij de touwtjes van het onderwijs in handen krijgen.

Onderwijs is niet het enige dossier waarover de N-VA en CD&V de afgelopen jaren tegenover elkaar stonden. De Vlaams-nationalisten ergerden zich ook blauw aan de manier waarop ex-Vlaams minister van Omgeving Joke Schauvliege (CD&V) volgens hen te veel de kaart van de landbouwers trok waardoor milieu- en natuurdossiers te weinig vooruitgang maakten. En in de welzijnssector slaagden de Vlaams-nationalisten er niet in de macht van het middenveld te kraken. In een regering zonder CD&V zou de N-VA in al die dossiers het gaspedaal kunnen induwen.

Toch is het de vraag of het zo'n vaart zal lopen. In tegenstelling tot de verzuurde relatie tussen Kris Peeters en De Wever blijven de persoonlijke relaties tussen de Vlaamse kopstukken goed. Bij De Wever valt geen slecht woord over Crevits. Ook inhoudelijk lijkt centrumrechts een meer evidente keuze dan een samenwerking met links. De grote sociaal-economische hefbomen bevinden zich nog steeds op het federale niveau, maar ook Vlaanderen heeft een belangrijke vinger in de pap van het economische en het arbeidsmarktbeleid. Links en rechts hebben traditioneel heel andere visies op de manier waarop ze de economie willen aanzwengelen. Ook op het vlak van identiteit staan de socialisten en de Vlaams-nationalisten tegenover elkaar. Hoe gaan ze elkaar vinden rond integratie, armoedebeleid en onderwijs?

Vechtfederalisme

Voor de N-VA lijkt de keuze van de Vlaamse coalitiepartners op dit moment van ondergeschikt belang. Cruciaal is dat ze de sleutels van het Martelaarsplein in handen houdt en zo een herkansing krijgt om vanuit Vlaanderen de N-VA op de kaart te zetten. Terwijl Bourgeois vooral het warme Vlaanderen moest belichamen, ziet het ernaar uit dat De Wever vanuit het Martelaarsplein met een soort vechtfederalisme de Vlaamse regering veel meer op de kaart zal kunnen zetten.

Ook daarvoor is het interessant even de film terug te draaien naar 2004. Toen Leterme erin slaagde op Vlaams niveau de macht van paars te breken, gebruikte hij die Vlaamse regering om voluit tekeer te gaan tegen de paarse regering-Verhofstadt II. Leterme dreef het zelfs zo ver dat het Vlaams Parlement een week de deuren sloot omdat Verhofstadt geen akkoord kon bereiken over de splitsing van de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde.

Als de politieke impasse op het federale niveau lang blijft aanslepen of als daar een regering zonder de N-VA wordt gevormd, kan dat scenario zich wel eens herhalen. De rol van Vlaams (regerings)leider is voor De Wever ideaal om zijn duivels verder te ontbinden tegen de nv België.

Dit is de laatste aflevering van een driedelige reeks over de verkiezingen in Wallonië, Brussel en Vlaanderen.

BARBARA MOENS

Inhoud ↑