In 2018 schoot N-VA het statiegeld op blik en plastic flessen af, toen het achter de rug van milieuminister Joke Schauvliege (CD&V) en gesteund door Open VLD een deal sloot met de verpakkingsindustrie. Nu de nieuwe cijfers van het zwerfvuil andermaal zwaar tegenvallen, neemt huidig milieuminister Zuhal Demir (N-VA, foto) de vlucht vooruit: het statiegeld moet er komen.

Eigenlijk heeft de verpakkingsindustrie nog tot eind 2023 om te bewijzen dat het zwerfvuil met twintig procent kan worden verminderd in vergelijking met 2015 (geschatte hoeveelheid: 20.400 ton). Maar de cijfers voor 2021 die afvalmaatschappij OVAM binnen een maand publiek zal maken, zijn zo slecht dat minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) daar niet wil op wachten.

In 2019 moest de Vlaamse regering al een eerste keer slikken, toen de zwerfafvalberg op 22.641 ton werd geschat. In volume zijn blikjes en plastic flessen goed voor 33 procent van de berg. Nu zegt Demir: “Statiegeld is onvermijdelijk. Veertien EU-landen hebben het ons al voorgedaan. Als we de retourcijfers halen van in het buitenland, dan zal het volume zwerfvuil met 25 procent dalen. Elk jaar kost het opruimen van zwerfvuil ons en vooral de lokale overheden meer dan 100 miljoen euro.”

Bocht

N-VA wil niet horen dat ze met de invoering een bocht maakt. “Er was afgesproken in het huidige regeerakkoord dat statiegeld een optie was wanneer het streefdoel niet werd gehaald”, zegt Demir. Maar statiegeld lag ook in de vorige Vlaamse regering al op tafel. Toenmalig minister van Milieu Joke Schauvliege (CD&V) wilde het invoeren, wanneer de resultaten van de toen geldende afspraken met de verpakkingsindustrie zouden tegenvallen. Maar in maart 2018, meer dan vier jaar geleden, verwees N-VA het statiegeld vroegtijdig naar de prullenmand. “Ze schieten het af nog voor de evaluatie is gemaakt”, zei Schauvliege.

Wat was er gebeurd? Achter haar rug had N-VA een deal gemaakt met de industrie: als de producenten eindelijk zouden instemmen met een uitbreiding van de blauwe zak, zoals N-VA al lang vroeg, zou het statiegeld uitblijven. Voortaan konden dus ook botervlootjes, piepschuimverpakkingen en andere folies in de PMD-zak. Maar het statiegeld bleef uit. Schauvlieges bezwaren werden van tafel geveegd. Ook Open VLD zag niets in dat statiegeld, ondanks de groeiende groep gemeentebesturen die het manifest van de Statiegeldcoalitie ondertekenden.

Proefproject

“Ik heb in 2016 al geprobeerd om het statiegeld op de agenda te krijgen”, zegt de Bredense burgemeester en Vlaams parlementslid Steve Vandenberghe (Vooruit). Het wachten beu, organiseerde hij na talloze interpellaties in het parlement afgelopen zomer een proefproject met statiegeld in de strandbars van zijn gemeente. “Tachtig procent van de blikjes met sticker keerden terug, wellicht verdween er ook een deel in blauwe zakken. Maar tussen het zwerfvuil in de duinen en op het strand zat in elk geval geen enkel statiegeldblikje.”

CD&V-viceminister-president Hilde Crevits is blij dat de beslissing is genomen. “Wij zijn al vijf jaar vragende partij.” Haar Open VLD-collega Bart Somers wacht op een concreet voorstel van Demir. “Het mag geen meerkost betekenen voor de mensen die nu al recycleren.” Fostplus, het recyclagebedrijf dat gefinancierd wordt door bedrijven die verpakte producten verkopen, onderzoekt daarom momenteel een systeem met digitaal statiegeld: met een app zou de consument een code op de verpakking en op de vuilniszak kunnen scannen. Op die manier zou niemand zijn huis moeten verlaten om statiegeld te recupereren.

Hannes Cattebeke