Vlaams minister van Binnenland Hilde Crevits heeft haar visie op de toekomstige fusies van gemeenten op de tafel van de Vlaamse Regering gelegd. Het gaat om maatregelen om vrijwillige fusies verder te stimuleren en ondersteunen, op basis van het evaluatierapport over de fusieoperatie in 2025.
“Op 1 januari 2025 fusioneerden 28 gemeenten tot 13 nieuwe gemeenten. Daar hebben we veel uit geleerd. Het belangrijkste is dat er draagvlak moet zijn binnen de lokale bevolking. Om die reden zullen we vanuit Vlaanderen nooit fusies opleggen, maar vrijwillige fusies wel zoveel mogelijk ondersteunen. Het vorige fusiekader was vooral gunstig voor fusies met grote gemeenten. Antwerpen kreeg bij de vorige fusieoperatie met Borsbeek 50 miljoen euro terwijl het inwonersaantal slechts met 2% steeg. Om ervoor te zorgen dat de eigenheid van gemeenten bewaard blijft, leggen we de focus meer op de kleinere lokale besturen om hun bestuurskracht samen te versterken. We passen daarvoor de modaliteiten van de schuldovername aan: de beschikbare middelen zullen vooral ingezet worden voor kleine en middelgrote fusiegemeenten tot 40.000 inwoners.” – Hilde Crevits, Vlaams minister van Binnenland
Vorige fusieoperaties
Bij de vrijwillige fusieoperatie van 2019 werden 7 gemeentefusies gerealiseerd. Op 1 januari 2025 fusioneerden 28 oorspronkelijke gemeenten tot 13 nieuwe fusiegemeenten. Ter voorbereiding van een nieuwe fusieronde in 2031, werd op initiatief van minister Crevits de vorige fusieoperatie geëvalueerd. Uit het evaluatierapport blijkt dat het fusieproces doorgaans succesvol werd doorlopen, maar het ondersteunend kader vanuit Vlaanderen op enkel punten kan worden geoptimaliseerd.
Wat verandert er?
Een fusie van gemeenten omvat een intensief veranderingstraject, zowel op politiek niveau als op het niveau van de administratie. De Vlaamse Regering wil lokale besturen, die wensen te fuseren, zo goed mogelijk ondersteunen in dit traject.
Plafond voor grotere fusies
De maximale schuldovername per fusietraject (dat berekend wordt op het inwonersaantal) zal 16 miljoen euro bedragen, bij een vorige fusieoperatie was dat 50 miljoen. Met fusies van 3 of meer gemeenten stijgt dat bedrag naar 20 miljoen euro, gezien de grotere complexiteit.
Forfaitair bedrag van 1 miljoen euro als tussenkomst in de transitiekosten.
Uit de evaluatie blijkt dat een fusie aanzienlijke transitiekosten (zoals bijvoorbeeld reorganisatiekosten, IT-aanpassingen, personeelstransities, ...) met zich meebrengt die ervoor zorgen dat de voordelen van de fusie in het begin niet merkbaar zijn, omdat ze worden uitgevlakt door de extra kosten. Om daar verandering in te brengen, zullen gemeenten in een volgende fusieoperatie een forfaitair bedrag van 1 miljoen euro toegekend krijgen als tussenkomst in de transitiekosten.
Voor fusies met een schaalgrootte van minstens 20.000 inwoners, wordt er bovenop de forfaitaire tussenkomst in transitiekosten, ook een bijkomende schuldovername gedifferentieerd op basis van de grootte van de fusiegemeente, maar met verschillende bedragen per inwonersschijf:
- 300 euro per inwoner op de schijf van 1 tot en met 19.999 inwoners
- 400 euro per inwoner op de schijf van 20.000 tot en met 29.999 inwoners
- 500 euro per inwoner op de schijf van 30.000 tot en met 39.999 inwoners
Omdat het bij fusiegemeenten met meer dan 40.000 inwoners om de fusie van grotere gemeenten met meer middelen gaat, zakt het extra bedrag per inwoner vanaf 40.000 inwoners.
- 400 euro per inwoner op de schijf van 40.000 tot en met 49.999 inwoners
- 300 euro per inwoner op de schijf vanaf 60.000 inwoners
Vervroegde deadline: minimaal 2 jaar voorbereidingstijd
Opdat gemeenten zich beter zouden kunnen voorbereiden op een fusie, wordt de aanbeveling in het evaluatierapport gevolgd om de deadline voor de beslissing over het gezamenlijke voorstel tot fusie te vervroegen naar 31 december van het derde jaar dat de fusie voorafgaat. In de praktijk zal daardoor minimaal 2 jaar tussen de beslissingsdatum en de werkelijke fusiedatum zitten. Op die manier kunnen voorbereidende trajecten al vroeger starten. Zo stonden na de vorige fusieoperatie bijvoorbeeld verschillende adressen van inwoners fout in de systemen van Google en Apple.
Garantieregeling blijft behouden
De garantieregeling voor het Vlaams Gemeentefonds blijft bestaan. Daardoor zal de fusiegemeente nooit minder ontvangen dan de som van de oorspronkelijke besturen. De garantieregeling kent geen beperking in tijd. Uit de evaluatie van de vorige fusieoperatie gaven de bevraagde burgemeesters aan dat de garantieregeling een voorwaarde was om te fuseren.
Taalgrensgemeenten
Taalgrensgemeenten met faciliteiten kunnen nu niet fuseren, terwijl sommigen daartoe wel een nood zien. Om te vermijden dat we taalfaciliteiten ongewild uitbreiden, zal minister Hilde Crevits het federale niveau expliciet vragen om de afschaffing van taalfaciliteiten terug op de agenda te zetten.
