Afschaffing verplichte tweede medische schouwing bij crematie

“Alsmaar meer Vlamingen kiezen voor crematie. Vanuit verschillend hoeken rees de vraag of het advies van een tweede arts effectief wel een meerwaarde vormt bij het opsporen van verdachte overlijdens. Dit is in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de “eerste” arts die het overlijden vaststelt. Die moet volgens de federale regelgeving aangeven of het om een natuurlijk dan wel een verdacht overlijden gaat. Door de verplichte tweede schouwing bij crematie af te schaffen, maken we de procedure efficiënter, verminderen we de administratieve en financiële lasten voor lokale besturen en zorgen we ervoor dat nabestaanden zonder onnodige vertraging de uitvaart kunnen organiseren." - Vlaams minister van Binnenland Hilde Crevits   

De crematiegraad blijft jaar na jaar stijgen. Intussen kiezen meer dan 8 op 10 Vlamingen voor crematie. Maar voordat het lichaam gecremeerd wordt, is een tweede medische schouwing verplicht. Het gaat om een bijkomende controle van het overlijden door een tweede arts aangesteld door het lokaal bestuur om extra zekerheid te bieden over de doodsoorzaak en om uit te sluiten dat er aanwijzingen zijn voor een onnatuurlijk of verdacht overlijden.  

Vlaams minister van Binnenland Hilde Crevits schaft die verplichte tweede medische schouwing bij crematie in de toekomst af.

Beperkte meerwaarde in de praktijk 

In de praktijk blijkt dat dit systeem weinig toegevoegde waarde heeft.  Een onderzoek bij twintig Vlaamse steden en gemeenten toont dat bij 7.069 onderzochte crematiedossiers zonder voorafgaande tussenkomst van het parket geen enkel bezwaar door de tweede schouwarts werd geformuleerd. Ook gegevens uit het digitale overlijdensplatform eLys wijzen voor de eerste helft van 2026 erop dat de tweede schouwing nauwelijks toegevoegde waarde biedt: van de 27.820 toelatingen tot crematie waren er 23 dossiers waarin de tweede arts het natuurlijke overlijden niet bevestigde, wat neerkomt op 0,083%. Dat betekent niet noodzakelijk dat in al die gevallen een niet-natuurlijk overlijden werd vastgesteld. 

De tweede schouwarts beschikt doorgaans over weinig informatie over de omstandigheden van het overlijden. Bovendien is bij een verdacht overlijden het parket bevoegd om de nodige onderzoeksmaatregelen uit te voeren.  

Gerechtelijke waarborgen blijven behouden  

De afschaffing betekent niet dat verdachte overlijdens zonder controle kunnen worden gecremeerd. De federale regelgeving inzake het opstellen van een overlijdensattest verplicht immers de (eerste) arts die het overlijden vaststelt om aan te geven of sprake is van een natuurlijke, gewelddadige, verdachte of niet vast te stellen doodsoorzaak. Bij een verdachte, gewelddadige en niet vast te stellen doodsoorzaak van een overlijden moeten de bevoegde gerechtelijke instanties verder onderzoek voeren. 

Minder administratieve lasten en besparing van 5 miljoen euro voor lokale besturen 

Ook VVSG stelde zich eerder al vragen bij de effectiviteit van de controle. Daarnaast moeten de kosten van zo’n tweede schouwing altijd door het lokaal bestuur worden betaald. Gezien de hoge crematiegraad van 80% in Vlaanderen brengt dat een aanzienlijke financiële kost mee voor de lokale besturen, terwijl blijkt dat deze controle nauwelijks toegevoegde waarde biedt bij het opsporen van verdachte overlijdens. Gemeenten ondervinden bovendien steeds meer moeilijkheden om huisartsen te vinden die bereid zijn de tweede schouwing uit te voeren.  

Door de afschaffing van de tweede schouwing vallen zowel de erelonen van de schouwartsen als de administratieve lasten voor de lokale besturen weg. Volgens een raming zouden de lokale besturen op die manier jaarlijks zo'n 5 miljoen euro besparen.