Nieuwe regels binnen uitvaartbeleid: meer rechten voor nabestaanden en boetes bij inbreuken

De Vlaamse Regering heeft vrijdag het nieuwe decreet rond waardig uitvaartbeleid van minister van Binnenland Hilde Crevits goedgekeurd. Het decreet bevat duidelijke, nieuwe regelgeving om commerciële of ongeoorloofde praktijken in de uitvaartsector te handhaven en nabestaanden beter te beschermen. Er wordt transparantie gevraagd van begrafenisondernemers in de prijzen die zij hanteren. De minister voert ook boetes tot 200.000 euro bij inbreuken op de regelgeving.

“Met dit nieuw decreet komen we met duidelijke én afdwingbare regelgeving en roepen we een halt aan de verschillende wanpraktijken die de afgelopen periode aan het licht kwamen zoals de ronselpraktijken in ziekenhuizen, illegale mortuaria, hoeveelheidskortingen in crematoria, … We laten ook voor het eerst de rechten van nabestaanden decretaal verankeren. Wanneer een dierbare overlijdt, bevinden mensen zich in een kwetsbare positie. Op zo’n momenten willen we hen beter beschermen door keuzevrijheid te garanderen maar ook door bijvoorbeeld meer transparantie te vragen in prijzen van begrafenisondernemers en crematoria. Als sluitstuk zetten we in op een duidelijk en afdwingbaar handhavingskader. Dat ontbreekt vandaag. Voortaan zullen boetes opgelegd kunnen worden bij inbreuken.”  - Vlaams minister van Binnenland Hilde Crevits  

De vorige Vlaamse regelgeving dateerde van 2004 en voldoet niet meer aan de nieuwe maatschappelijke noden. Met het nieuwe decreet legt minister Crevits voor het eerst duidelijke regels vast voor uitvaartondernemers en crematoria. Respect, eerbied en waardigheid vormen de rode draad, onder meer over de wijze waarop met het lichaam van een overledene wordt omgegaan, maar ook met de nabestaanden. 

Rechten van nabestaanden

Voor het eerst worden de rechten van nabestaanden opgenomen in een decreet. Minister Crevits wil dat zij zoveel mogelijk keuzevrijheid krijgen om zelf te bepalen hoe zij afscheid nemen van hun dierbare en de uitvaart plannen.  

In het decreet is daarom opgenomen dat nabestaanden een voldoende ruime beslissingstermijn krijgen van 48 uur om zelf een uitvaartondernemer aan te duiden. Door ziekenhuizen of woonzorgcentra opgelegde zeer korte termijnen van 6 uur of 12 uur zijn niet meer mogelijk. Hierdoor worden nabestaanden die op dat moment in rouw zijn en uiterst kwetsbaar zijn, beschermd tegen een onredelijke tijdsdruk die ziekenhuizen of zorginstellingen mogelijks opleggen of commerciële beïnvloeding (zoals bijvoorbeeld sturing van zorgverleners naar een bepaalde uitvaartondernemer). In de nieuwe regelgeving staat ook uitdrukkelijk vermeld dat nabestaanden niet onder druk gezet, misleid of beïnvloed mogen worden om onmiddellijk een beslissing te nemen. 

Verplichte transparantie

Het nieuwe decreet verplicht uitvaartondernemers en crematoria om transparant te zijn over hoe hun prijzen, tarieven en retributies tot stand komen. Vandaag weten nabestaanden niet altijd precies welke kosten hen worden aangerekend. Daarom voert minister Crevits twee belangrijke maatregelen in:

• In de toekomst moeten de prijzen voor verschillende diensten transparant zichtbaar zijn op de website van de dienstverlener.
• Begrafenisondernemers moeten aan nabestaanden steeds een duidelijke en voldoende gedetailleerde offerte en eindfactuur kunnen verstrekken waarop alle tarieven en kosten vermeld staan.

Een recent onderzoek van het Prijzenobservatorium van de federale overheidsdienst Economie bevestigt de nood aan transparantie.  Uit het onderzoek blijkt dat het voor nabestaanden van een overledene vaak moeilijk is om een duidelijk zicht te hebben op de totale kostprijs van de uitvaart. Ook is het vaak moeilijk de prijzen van verschillende uitvaartondernemers te vergelijken: “Mensen hebben weinig tijd en houvast om de prijzen te begrijpen en offertes van uitvaartondernemers met elkaar te vergelijken. Net daarom is transparantie over prijzen en diensten essentieel."

Ook aan de gemeenten wordt gevraagd om meer transparant te zijn en burgers beter te informeren op hun gemeentelijke begraafplaatsen:

• De gemeente moet lopende grafconcessies op de website van de gemeente publiek raadpleegbaar maken. Ze krijgen 2 jaar de tijd om dit in orde te maken.
• Bekendmakingen over concessies, werken of ontruimingen moeten voortaan ook op een toegankelijke wijze aan élke ingang van de begraafplaats bekend gemaakt worden.

Geldboetes bij inbreuken

Een primeur in Vlaanderen is dat de regelgeving rond uitvaart en afscheid voortaan ook gehandhaafd zal worden. Inbreuken zullen gesanctioneerd worden met geldboetes van 100 tot 200.000 euro afhankelijk van de ernst van de inbreuk.

Enkele voorbeelden van inbreuken waarvoor een boete kan opgelegd worden:

• Het niet met eerbied, respect of waardigheid omgaat met overleden personen, ook door burgers wanneer het bijvoorbeeld gaat over vandalisme op begraafplaatsen.
• Ziekenhuizen of zorginstellingen die de vrije keuze voor nabestaanden niet respecteren om zelf een uitvaartondernemer te kiezen.
• Crematoria die begrafenisondernemers hoeveelheidskortingen of andere financiële voordelen geven op basis van het aantal overledenen dat zij laten cremeren.  
• Crematoria die crematie-as niet afleveren in een waardige hermetisch afgesloten as-urne.
• Begrafenisondernemers die de transparantieverplichtingen rond prijzen en tarieven niet naleven. 
• Het uitbaten van een illegaal mortuarium zonder de vereiste toelating van de burgemeester. 

De precieze bedragen voor elke inbreuk zullen in een volgende fase worden vastgelegd.

"Veel uitvaartondernemers en crematoria werken vandaag met de grootste zorg en respect voor overledenen en hun nabestaanden. Het is ook in hun belang dat de regels correct worden nageleefd en dat mensen op deze sector kunnen vertrouwen. " - Vlaams minister van Binnenland Hilde Crevits