De Vlaamse Regering heeft in het Vlaamse begrotingsakkoord beslist om de gemeenten aanhoudend te versterken en de lokale financiering zoveel mogelijk te beschermen. Er komt extra geld voor de gemeenten in 2026 via de indexering met 3,5% van de algemene werkingsmiddelen, 35 miljoen euro extra middelen in het open ruimte fonds en 6 miljoen verdeeld over de gemeenten die kampen met uitzonderlijke problematieken.
“Er gaat komend jaar zo’n 4,7 miljard euro naar de lokale besturen. Dat geld is nodig voor de vele noden en de uitdagingen die er lokaal zijn. We hebben zeer bewust gekozen om in de Vlaamse begrotingsoefening niet te raken aan de algemene financiering die gemeenten ontvangen en onze versterkende maatregelen uit te voeren in 2026. We hebben op die manier geprobeerd om de rekening van deze begrotingsoefening niet door te schuiven naar de lokale besturen. Maar elke minister moest tijdens de begrotingsoefening op zoek naar middelen. Ik heb gekozen om de algemene middelen van de lokale besturen zoveel mogelijk te beschermen, omdat zij zo zelf de lokale autonomie behouden om deze vrij te besteden aan bijvoorbeeld betere dienstverlening of infrastructuur, zonder de planlast die aan oproepen zoals deze van de stadsvernieuwingsprojecten gekoppeld zijn. De lokale besturen staan het dichtst bij de burger en weten het best wat de noden zijn.” - Minister van Binnenland Hilde Crevits
In de septemberverklaring heeft de Vlaamse Regering duidelijk haar vertrouwen in de lokale besturen en het belang van de nodige investeringen in de lokale besturen uitgesproken. In de zware begrotingsoefening waarbij 1,5 miljard euro gezocht werd, is er beslist om het komende jaar extra maatregelen te nemen om de lokale besturen te versterken. Zo blijft de jaarlijkse groei van het gemeentefonds en het stedenfonds met 3,5% behouden. Het gaat om zo’n 3,4 miljard euro in 2026, in 2025 ging het om 3,2 miljard euro. Deze middelen worden via een verdeelsleutel verdeeld naar alle gemeenten in Vlaanderen en zijn vrij te besteden.
Meer middelen in 2026 naar gemeenten en kleine steden dankzij verhoging dotatie open ruimte fonds
Daarnaast wordt de dotatie open ruimte aangesterkt. De Vlaamse Regering heeft daarvoor de nieuwe contouren vastgelegd. Een eerste opstap bedraagt 35 miljoen euro in 2026. Vanaf 2027 zal dat bedrag 45 miljoen euro bedragen, in 2028 60 miljoen euro.
Ook hier blijft Vlaanderen een grote en groeiende inspanning doen. Deze dotatie komt vooral ten goede aan de landelijke gebieden, de centrumsteden komen niet in aanmerking voor deze financiering. Voor sommige dorpen, gemeenten en kleine steden maakt dit een verschil van honderdduizenden euro’s per jaar. De 7,5 miljoen voorzien voor het plattelandsfonds blijft behouden.
5 miljoen voor grootstedelijke problematieken
Er gaat ook extra aandacht naar 6 lokale besturen die kampen met grootstedelijke problematieken en die de afgelopen jaren maar in beperkte mate konden rekenen op extra middelen, terwijl hun beleidsuitdagingen wel fors toenamen onder meer op vlak van veiligheid, integratie en wonen. Om die reden komt er voor Halle, Vilvoorde, Dilbeek, Ninove, Denderleeuw en Geraardsbergen vanaf 2026 jaarlijks structureel 5 miljoen euro bij. Dit bedrag van 5 miljoen euro zal oplopen naar 7 miljoen vanaf 2027.
1 miljoen voor kleinste faciliteitengemeenten
Voor de 4 kleinste faciliteitengemeenten, met minder dan 3.000 inwoners, is in 1 miljoen euro voorzien ter versterking van hun bestuurskracht. Het gaat om de verderzetting van een tijdelijke maatregel die afliep in 2025. Zij hebben specifieke kosten onder andere op vlak van taal die andere steden of gemeenten niet hebben. Het gaat om Mesen, Spiere-Helkijn, Bever en Herstappe.
Geen nieuwe oproepen meer voor stadsvernieuwingsprojecten
Elke minister moest tijdens de begrotingsoefening op zoek naar middelen. De keuze van Vlaams minister Hilde Crevits ging naar het zoveel mogelijk vrijwaren van de algemene middelen van de lokale besturen, omdat zij dan zelf de lokale autonomie behouden om deze vrij te besteden.
In dat kader valt de aparte projectfinanciering (9 miljoen euro) voor de steden met nieuwe oproepen voor stadvernieuwingsprojecten weg vanaf 2026. De middelen voor de huidige en eerdere oproepen blijven wel gelden. Het gaat om middelen waar plattelandsgemeenten geen recht op hebben. De besparing zorgt op die manier voor meer evenwicht in de financiering tussen grote steden en de rest van Vlaanderen.
Afbouw grootstedenbeleid
Ook het voormalig federale grootstedenbeleid waarbij 5 centrumsteden (Antwerpen, Mechelen, Gent, Oostende en Sint-Niklaas) nog een afzonderlijke subsidie krijgen wordt afgebouwd. Het budget daalt van 14 miljoen euro naar 5 miljoen in 2026. Deze maatregel is een onderdeel van de algemene oefening van de regering, waarbij alle subsidies kritisch tegen het licht gehouden zijn en al dan niet bijgesteld.
Ook de subsidie voor grootstedelijke uitdagingen voor de Vlaamse Gemeenschapscommissie zal verminderd worden met 1,5 miljoen euro, in 2026 zal de totale subsidie 19 miljoen bedragen.
Beperkte rem op responsabiliseringsbijdragen
Er wordt een beperkte rem geplaatst op de aangroei van de Vlaamse dotatie die berekend wordt op basis van de responsabiliseringsbijdragen die de lokale besturen betalen. Voor 2025 en 2026 blijft alles ongewijzigd. Vanaf 2027 wordt het totale budget jaarlijks verminderd met een bedrag van 38 miljoen euro, die inspanning zal verhoudingsgewijs verdeeld worden over alle lokale besturen. In totaal zal de Vlaamse dotatie nog ruim 383 miljoen euro bedragen. Na 2027 blijft de inspanning van Vlaanderen de grote stijging van de responsabiliseringsbijdragen volgen om de lokale besturen hierin te ondersteunen.
Wat dit betekent voor elk lokaal bestuur, kan teruggevonden worden in de interactieve tool op de website van het Agentschap Binnenlands Bestuur.
184 lokale besturen zijn er op 1 jaar tijd in geslaagd om 16.882 leefloongerechtigden te activeren. Dat gebeurde in het kader van de tweede oproep van het Lokaal Activeringspact. Met dat pact werden lokale besturen gemotiveerd om meer leefloongerechtigden te activeren naar werk dan het Vlaamse gemiddelde van 20%.
Op initiatief van minister Crevits voorziet de Vlaamse Regering ondersteuning voor Vlaamse vissers die hun inkomen met meer dan 1/3 zien dalen. Vissersschepen dreigen daardoor aan de kade te blijven waardoor de bevoorrading van verse vis in het gedrang komt. De Europese Commissie heeft hiervoor steunmogelijkheden geactiveerd. Vlaanderen zal hierin meestappen met een tijdelijke steun bij een aanzienlijke daling van de inkomsten.
Mantelzorg is voor veel mensen geen keuze, maar een engagement. Vandaag botsen mantelzorgers nog te vaak op strakke regels die niet aansluiten bij die realiteit. De Vlaamse Regering heeft daarom op voorstel van minister Crevits vorige week beslist om het mantelzorgverlof flexibeler in te vullen, nadat ook de federale overheid de mogelijkheid hiervoor invoerde. Zo krijgen personeelsleden meer ruimte om hun werk te combineren met de zorg voor een naaste.