Sancties voor medewerkers die klokkenluiders benadelen of onder druk zetten

Wie wantoestanden of inbreuken op het werk wil aankaarten, moet dat zonder angst of negatieve gevolgen kunnen doen. Vlaams minister van Bestuurszaken Hilde Crevits hervormt daarom de klokkenluidersregeling van de Vlaamse overheid. Het maken van een melding wordt eenvoudiger, klokkenluiders kunnen rekenen op ondersteuning en zullen beter beschermd door onder andere de invoer van strafrechtelijke sancties voor wie klokkenluiders benadeelt of onder druk zet.  

“Dankzij de meldingen van klokkenluiders worden fraude, schendingen, corruptie en andere wantoestanden of inbreuken op het werk aan het licht gebracht. Ook onze Vlaamse overheid en onze lokale besturen hebben baat bij een sterke klokkenluidersregeling. Onze huidige regeling bleek complex en bood te weinig ondersteuning en bescherming voor klokkenluiders. Daarom doen we enkele grondige verbeteringen: het meldingslandschap wordt vereenvoudigd, klokkenluiders kunnen voor ondersteuning terecht bij de Vlaamse Ombudsdienst én we voeren krachtige sancties in voor wie klokkenluiders verhindert, onder druk zet of wraak neemt. De huidige sancties bleken weinig afschrikkend en moeilijk toepasbaar. Daarom komen er strafbepalingen voor onder andere het verhinderen van meldingen of het schenden van de vertrouwelijkheid van de identiteit van de melder.”  – Vlaams minister van Bestuurszaken Hilde Crevits  

 

Vlaanderen nam al vroeg het voortouw met een klokkenluidersregeling die zorgt voor transparantie en vertrouwen in het bestuur. Een klokkenluider is iemand die een wantoestand of inbreuk uit de werkomgeving meldt. Om te vermijden dat zo’n persoon verhinderd wordt van het openbaar maken van inbreuken of dat de vertrouwelijkheid van de identiteit van de melder geschonden wordt, neemt Vlaams minister van Binnenland extra maatregelen binnen de Vlaams overheid ter ondersteuning en bescherming van klokkenluiders.  

 

Het gaat om hervormingen in de huidige klokkenluidersregeling die geldt voor alle Vlaamse administratieve overheidsdiensten, het Vlaams Parlement en haar diensten, de kabinetten van de Vlaamse Regering en de Vlaamse openbare instellingen zoals de VRT.  

 

Een belangrijke wijziging is de invoer van strafrechtelijke sancties in het Bestuursdecreet. Voordien waren enkel administratieve of tuchtrechtelijke sancties mogelijk voor wie klokkenluiders benadeelt of onder druk zet. In navolging van andere Europese landen en het federale niveau in België heeft Vlaanderen beslist om ook strafrechtelijke maatregelen in te voeren.  

 

Wanneer iemand ‘wetens en willens’ een van de vier volgende handelingen stelt, riskeert de persoon een gevangenisstraf van zes maanden tot 3 jaar en/of een geldboete van 4.800 tot 48.000 euro: 

1. Een melding van een klokkenluider belemmeren of proberen belemmeren. 

1. De geheimhouding van de identiteit van de melder(s) schenden. 

1. Bewust onjuiste informatie melden of openbaar maken.  

1. Maatregelen nemen of dreigen met maatregelen als vergelding voor een melding of openbaarmaking. 

 

Daarnaast worden nog andere knelpunten in de klokkenluidersregeling aangepakt, waaronder de ondersteuning voor klokkenluiders en de complexiteit van meldkanalen. Omwille van haar onafhankelijke positie en opgebouwde expertise met klokkenluidersmeldingen, wordt de Vlaamse ombudsdienst aangesteld als centrale ondersteunende dienst. Melders kunnen er terecht met hun vragen en advies krijgen door bijvoorbeeld na te gaan of hun melding onder de toepasselijke regels van de klokkenluidersbescherming valt. Ook de meldingskanalen binnen de diensten van de Vlaamse overheid worden vereenvoudigd. 

 

Vorig jaar 77 klokkenluidersmeldingen 

Momenteel registreert en rapporteert Audit Vlaanderen het aantal meldingen dat zij ontvangen over de Vlaamse administratie en lokale besturen. Sinds het ontstaan van de klokkenluidersregeling in 2022 gaat het al om 270 meldingen. De klokkenluidersmeldingen bij de lokale besturen zijn hier niet bijgerekend.  

 

Jaar	Aantal meldingen
2022	3
2023	68
2024	93
2025	77
2026 (tot nu)	29

 

De meldingen gaan over uiteenlopende topics: van onregelmatigheden bij onder meer overheidsopdrachten en personeelsaangelegenheden tot mogelijke subsidiefraude. In de afgelopen 4 jaar resulteerden 25 meldingen in de opstart van een forensische audit, waarvan 4 in 2025 en al 2 dit jaar. Bij 22 meldingen vertrok een brief naar de betrokken entiteit.  

 

Uit het laatste jaarverslag van de Vlaamse Ombudsdienst blijkt dat de Vlaamse ombudsdienst in 2025 33 dossiers behandelde in het kader van de klokkenluidersregeling, een toename met 17 dossiers tegenover 2024. Het gaat om 26 adviesvragen en 7 onderzoeksdossiers.