De sector van de sociale economie in Vlaanderen staat voor enkele grote uitdagingen. Stijgende productiekosten, toenemende concurrentie, een dalend aantal bedrijfsopdrachten en economische onzekerheid door geopolitieke spanningen zetten de maatwerkbedrijven onder druk. Ook de maatschappelijke en budgettaire context maakt de opdracht van de sector complexer. Vlaams minister van Sociale Economie Hilde Crevits wil de sector weerbaarder maken en zet daarom onder meer in op een betere samen- en wisselwerking tussen sociale en reguliere ondernemingen. Vanaf 2027 wordt ook 6 miljoen euro extra uitgetrokken voor het behoud en de versterking van de koopkracht van werknemers in de maatwerksector.
De economische onzekerheid laat zich ook in de Vlaamse sociale economie voelen. De 120 erkende maatwerkbedrijven, die vandaag meer dan 26.500 doelgroepwerknemers een duurzame job bieden, hebben het steeds moeilijker om hun economische activiteiten op peil te houden. Vooral grotere, productiegerichte maatwerkbedrijven, bijvoorbeeld in de maakindustrie, ondervinden de gevolgen van stijgende kosten, verstoorde handelsstromen en toenemende concurrentiedruk.
De financiële cijfers illustreren die druk. De netto-verkoopmarge, uitgedrukt in euro per 100 euro omzet, daalde van 5 euro in 2023 naar amper 2,9 euro in 2025 (bron: Groep Maatwerk). Verschillende maatwerkbedrijven boekten in 2025 bovendien een aanzienlijk financieel of bedrijfsverlies. Ook het aantal dagen tijdelijke werkloosheid loopt op: in 2025 werden in de sector 261.932 dagen tijdelijke werkloosheid geregistreerd.
Minister Hilde Crevits: “De economische onzekerheid, stijgende kosten en teruglopende bedrijfsopdrachten maken het voor heel wat maatwerkbedrijven bijzonder moeilijk om hun economische activiteiten en tewerkstelling voldoende op peil te houden. Dat is zorgwekkend, want achter elk van die jobs zit een kwetsbare persoon die kansen krijgt om volwaardig deel te nemen aan onze samenleving. We moeten de sector daarom nog sterker en weerbaarder maken. Dat doen we door de beschikbare middelen maximaal te investeren en de koopkracht van maatwerkers te ondersteunen. Vanaf 2027 trekken we 6 miljoen euro extra uit voor het behoud en de versterking van de koopkracht van de werknemers in de maatwerksector. Ook ons actieplan voor een sterkere wisselwerking tussen sociale en reguliere economie voeren we verder uit. Sociale economie is geen eiland: ze maakt integraal deel uit van onze economie en verdient ook daar alle kansen.”
Naar een nieuw sociaal akkoord
Vlaanderen blijft investeren in de sector. Vanaf 2027 wordt 6 miljoen euro extra voorzien voor het behoud en de versterking van de koopkracht van werknemers in de maatwerksector, als eerste opstap naar een toekomstig sociaal akkoord (eind 2028 begin 2029). Tegelijk blijft minister Crevits bij de federale overheid aandringen op de eerder beloofde bijkomende middelen voor de sociale economie. Voor Vlaanderen gaat het om 20 miljoen euro, goed voor circa 660 extra jobs in de collectief maatwerksector.
Wisselwerking reguliere en sociale economie
Voldoende opdrachten en een sterke samenwerking met reguliere ondernemingen zijn essentieel om duurzame tewerkstelling te blijven garanderen. Daarom voert minister Crevits in 2027 het actieplan voor een sterkere wisselwerking tussen sociale en reguliere economie verder uit. Een belangrijk aandachtspunt is sociaal aanbesteden en aankopen en de methodiek van de voorbehouden opdrachten. Lokale besturen en andere overheden kunnen via hun overheidsopdrachten maatwerkbedrijven meer kansen geven. Vlaanderen ondersteunt hen daarin met kennisdeling, concrete voorbeelden en een actualisering van de praktijkgids ‘Sociaal aanbesteden met impact’.
Ook lokale besturen krijgen een belangrijke rol. Sinds 1 januari 2026 beschikken zij over Vlaamse middelen om een eigen lokaal sociaal-economiebeleid volledig autonoom uit te bouwen. In 2027 organiseert Vlaanderen vijf provinciale inspiratiesessies om hen te ondersteunen en de sociale economie sterker te verankeren in het lokale economische weefsel.
Hervorming van begeleiding en ondersteuning
Naast het versterken van de economische positie van de maatwerkbedrijven blijft minister Crevits ook inzetten op meer en betere tewerkstellingskansen voor personen met een arbeidsbeperking. In 2027 wordt het collectief maatwerk verder geoptimaliseerd. Zo wordt het begeleidingskader hervormd, zodat de ondersteuning beter aansluit bij de noden van de doelgroepwerknemers. Ook het bestaande doorstroomkader, dat de overstap van sociale naar reguliere economie moet faciliteren, wordt hervormd tot een meer dynamische loopbaanaanpak op maat. Wie klaar is voor een volgende stap richting reguliere arbeidsmarkt, moet daarvoor de juiste begeleiding en kansen krijgen.
Minister Crevits: “Er is ook goed nieuws. De indicering en toeleiding naar collectief en individueel maatwerk verlopen steeds vlotter. Voor collectief maatwerk steeg het aantal toegekende adviezen met 51%, van gemiddeld 365 naar 553 per maand. Tegelijk daalde de gemiddelde doorlooptijd van 69 naar 57 dagen. Ook bij individueel maatwerk zien we vooruitgang: daar daalde de doorlooptijd met 25%, van 92 naar 69 dagen. Dat betekent dat mensen sneller de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Maar een vlotte toeleiding alleen volstaat niet: er moeten ook voldoende jobs en bedrijfsopdrachten zijn om mensen effectief aan de slag te krijgen. Net daarom is het zo belangrijk dat we blijven investeren in een sterke sociale economie en de samenwerking met reguliere bedrijven versterken."